ORGANIZACJA ZAJĘĆ DYDAKTYCZNYCH
Wielka Księga Rytmiki pomaga prowadzić zajęcia jako spójny proces, w którym każde ćwiczenie ma określony cel i przygotowuje dziecko do kolejnego doświadczenia.
Nauczycielka nie otrzymuje jedynie zbioru piosenek, zabaw i nagrań.
Otrzymuje uporządkowane materiały, które pokazują:
• od czego rozpocząć,
• jak rozwijać określoną umiejętność,
• jak połączyć ćwiczenie z piosenką i zabawą,
• kiedy przejść do kolejnego etapu,
• jak dostosować zajęcia do możliwości swojej grupy.
PIĘĆ OGNIW JEDNOSTKI LEKCYJNEJ
Pełna jednostka lekcyjna została zbudowana z pięciu współpracujących ze sobą ogniw:
- ROZGRZEWKA
Rozgrzewka przygotowuje dzieci do dalszej części zajęć.
Pomaga nauczycielce rozpoznać ich dyspozycję, wprowadza potrzebne sposoby poruszania się i zwraca uwagę na te elementy muzyki, które będą wykorzystywane później.
Nie jest więc przypadkowym zestawem ruchów.
Stanowi przygotowanie do kolejnych zadań, kształci koordynację słuchowo-ruchową, techniki ruchu i precyzję rytmiczną. W grupie dzieci młodszych mamy do dyspozycji cztery rozgrzewki, a w grupie dzieci starszych -sześć.
- ĆWICZENIA I ZABAWY PRZYGOTOWUJĄCE
W tej części dzieci zdobywają doświadczenia potrzebne do wykonania zadania głównego.
Uczą się między innymi:
• reagować na sygnały dźwiękowe,
• orientować się w przestrzeni,
• rozpoznawać zmiany tempa i dynamiki,
• odróżniać barwy dźwięków,
• poruszać się zgodnie z rytmem i charakterem muzyki,
• realizować wartości i schematy rytmiczne,
• współpracować z innymi dziećmi.
Ćwiczenie nie jest celem samym w sobie. Przygotowuje dziecko do wykorzystania zdobytej umiejętności w piosence, zabawie ruchowej, zagadce muzycznej albo improwizacji.
- NAUKA PIOSENKI
Piosenka jest jednym z najważniejszych ogniw zajęć.
Dzieci poznają ją stopniowo — poprzez słuchanie, powtarzanie fragmentów, zabawy rytmiczne, instrumentację, ruch, gest i śpiew.
Uczą się rozpoznawać jej budowę, zwrotki i refren oraz dostrzegać rytm, melodię i charakter muzyki.
Celem nie jest jedynie zapamiętanie tekstu.
Specjalnie przygotowane ścieżki audio i wideo stanowią materiał do kształcenia słuchu, poczucia rytmu, pamięci muzycznej, koordynacji i świadomego reagowania na muzykę.
- ZABAWA TANECZNA, ANIMOWANA LUB TWÓRCZA
Różne formy zabaw pozwalają dzieciom wykorzystać zdobyte wcześniej umiejętności w bardziej złożonym działaniu.
Mogą to być zabawy taneczne, ruchowe, animowane lub twórcze.
Dzieci łączą w niej słuchanie, ruch, rytm, orientację w przestrzeni i współpracę z grupą.
Na późniejszych etapach pojawiają się również improwizacje:
• słowne,
• ruchowe,
• melodyczne,
• instrumentalne.
5. ZAKOŃCZENIE
Ostatnim, piątym ogniwem jednostki lekcyjnej jest zakończenie zajęć. Stanowi ono formę podziękowania dzieciom za ich trud, wysiłek i zaangażowanie.
Najczęściej przyjmuje formę ulubionej zabawy, której wyboru dzieci mogą dokonać samodzielnie. Możliwość dokonania wyboru sprzyja rozwijaniu ich samodzielności i poczucia sprawczości, a jednocześnie pozwala zakończyć zajęcia w atmosferze radości i pozytywnych emocji.
PIĘĆ OGNIW TWORZĄ JEDNĄ CAŁOŚĆ
Rozgrzewka przygotowuje dziecko do ćwiczeń.
Ćwiczenia przygotowują je do piosenki lub określonej zabawy.
Piosenka rozwija słuch, rytm, pamięć i wrażliwość muzyczną.
Zabawa pozwala wykorzystać zdobyte umiejętności w działaniu.
Zakończenie pozwala docenić trud i zaangażowanie dzieci, wzmacnia ich samodzielność oraz domyka zajęcia w atmosferze radości i pozytywnych emocji.
Dzięki temu zajęcia nie są zbiorem niepowiązanych atrakcji.
Każdy z elementów ma swoje miejsce, cel i dalszy ciąg.
ELASTYCZNOŚĆ ZAMIAST SZTYWNEGO SCHEMATU
Pięć ogniw porządkuje jednostkę lekcyjną, ale nie oznacza, że wszystkie zajęcia muszą przebiegać identycznie. .
Nauczycielka może dostosować:
• czas trwania poszczególnych części,
• liczbę wykonywanych ćwiczeń,
• stopień trudności zadań,
• tempo wprowadzania nowych elementów,
• częstotliwość powtarzania materiału
do wieku dzieci, liczebności grupy, warunków pracy oraz dotychczasowych doświadczeń muzycznych dzieci.
W grupie trzylatków zajęcia powinny być krótsze, dynamiczne i dostosowane do możliwości koncentracji najmłodszych dzieci.
W grupach starszych można stopniowo wydłużać zadania, łączyć kilka umiejętności oraz pozostawiać dzieciom coraz więcej przestrzeni do samodzielnego działania.
OD PIERWSZEGO SYGNAŁU DO SAMODZIELNEJ ODPOWIEDZI NA MUZYKĘ
Droga rozwoju rozpoczyna się od prostych doświadczeń.
Dziecko uczy się reagować na sygnał, zatrzymywać się, zmieniać kierunek ruchu i rozpoznawać tempo muzyki.
Następnie:
• doskonali orientację w przestrzeni,
• synchronizuje ruch z muzyką,
• rozpoznaje dynamikę, tempo i barwę dźwięku,
• poznaje wartości i schematy rytmiczne,
• dostrzega metrum oraz budowę piosenki,
• rozwiązuje zagadki muzyczne,
• coraz samodzielniej odpowiada na informacje zawarte w muzyce,
• podejmuje próby improwizacji.
Każda kolejna umiejętność wyrasta z doświadczeń zdobytych wcześniej.
FILMY POKAZUJĄ — NAGRANIA AUDIO PROWADZĄ ZAJĘCIA
Materiały wideo pozwalają zobaczyć:
• sposób ustawienia dzieci,
• przebieg ćwiczenia lub zabawy,
• rolę nauczycielki,
• reakcje dzieci,
• kolejne etapy wprowadzania zadania,
• możliwy efekt pracy.
Nagrania audio służą natomiast do przeprowadzenia ćwiczenia bezpośrednio z grupą.
Nauczycielka może najpierw obejrzeć film, przygotować salę i potrzebne pomoce, a następnie uruchomić odpowiednie nagranie audio podczas własnych zajęć.
Dzięki temu nie musi domyślać się, jak wykonać określone zadanie.
Może zobaczyć jego realizację, zrozumieć cel i dostosować sposób prowadzenia do swojej grupy.
JAK PRZYGOTOWAĆ ZAJĘCIA?
- Wybierz umiejętność, którą chcesz rozwijać.
- Zapoznaj się z opisem ćwiczenia lub konspektem.
- Obejrzyj odpowiedni film.
- Przygotuj nagrania audio i potrzebne pomoce.
- Przeprowadź zajęcia, dostosowując ich tempo do dzieci.
- Obserwuj reakcje grupy.
- Powtórz materiał albo przejdź do kolejnego etapu, gdy dzieci będą na niego gotowe.
NIE CHODZI O ZREALIZOWANIE JAK NAJWIĘKSZEJ LICZBY ĆWICZEŃ
Najważniejsza nie jest liczba wykorzystanych piosenek, filmów ani nagrań.
Najważniejsze jest to, czego dzieci uczą się dzięki kolejnym doświadczeniom.
Dobrze zorganizowane zajęcia pozwalają nauczycielce odpowiedzieć na cztery pytania:
CO ROBIĘ?
DLACZEGO WŁAŚNIE TO ROBIĘ?
JAKĄ UMIEJĘTNOŚĆ ROZWIJA DZIECKO?
DO JAKIEGO KOLEJNEGO KROKU JE PRZYGOTOWUJĘ?
W ten sposób pojedyncze ćwiczenia, piosenki i zabawy zaczynają tworzyć spójną drogę edukacji muzycznej.